SP Hastalığı (Serebral Palsi)
Sp hastalığı ; Prenatal (doğum öncesi), perinatal (doğum sırasında), postnatal (doğum sonrasında), immatür(tam gelişmemiş) beyinin değişik nedenlerle etkilenmesi sonucu ortaya çıkan yaşam boyu süren ilerleyici olmayan bir bozukluktur.
Türkiye'de yapılan araştırmalarda sp hastalığı her 1000 canlı doğumda 4.4 olarak belirtilmiştir.
Sp hastalığı nedenlerinde yapılan çalışmalarda prematüre doğum, doğum travması ve düşük doğum ağırlığının sp hastalığının en önemli nedenleri olduğu belirtilmektedir.
Olası nedenleri özetlersek;
Doğum öncesi nedenler;
Metabolik hastalıklar
Olumsuz sosyal ve çevresel faktörler
Enfeksiyonlar
Doğum sırasındaki nedenler;
Prematüre doğum(erken doğum)
Düşük doğum ağırlığı
Anoksi (bir organizmanın dokularının tümüyle oksijensiz kalması)
Asfiksi(oksijen yetersizliğinden ileri gelen boğulma)
Zor doğum
Doğum sonrası nedenler;
Travma
Vasküler(dolaşım) problemler
Anoksi
Enfeksiyonlar
Sp Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
- Baş kontrolünün olmaması, - Dönme ve oturma aktivitelerinin olmaması ya da gecikmeler, - Gövde kontrolünün olmaması, - Tutunarak ayağa kalkmada zorluk yaşaması, yürüyememesi, düşmeler, - Oral (ağız) motor fonksiyonlarında yetersizlik, ağızdan salya gelmesi, yutma problemleri, - Çevresel uyaranlara tepki vermemesi, - Kaslarda aşırı sertlik yada gevşeklik, - Konuşma, işitme, solunum, görme bozuklukları, - Epilepsi nöbetleri...
Sp hastalığına sahip çocuklarda birçok faktör bir araya gelerek hareket ve postüral kontrol bozukluklarına yol açan faktörlere ortam hazırlamaktadır. Bunlara bakacak olursak; gelişim geriliği, anormal kas tonusu, kas zayıflığı, gövde kontrol yetersizliği, duyu problemleri, hareket yetersizlikleri, denge sorunları, ortopedik problemler, yürüme problemleri...
Sp hastalığı sınıflandırmasını açıklayacak olursak; Çeşitli sınıflandırma tipleri vardır. En yaygın kullanılanı klinik sınıflandırmadır. Klinik bulgulara göre Sp hastalığı; spastik, diskinetik, ataksik ve hipotonik olmak üzere dört başlıkta toplanabilir. Sp'li olguların büyük çoğunluğu spastik tip olup bu oran yaklaşık %70 dir.
Spastik Tip
Gövde kaslarında tonus (bir organın bilinçli olduğu sürede bütün kaslarının biraz kasılı olması) azlığına bağlı olarak yavaş ve zor hareket ve dizler bükülü şekilde yürüme görülür. Kaslardaki sertliğe (spastisite) bağlı hareket zorluğu ve kas güçsüzlüğüne sahiptirler.
Diskinetik Tip
Değişken kas tonuslarından dolayı gövde kol ve bacaklarda stabilizasyon yetersizliği (kol ve bacaklarda istenmeyen ani amaçsız hareketler) buna bağlı olarak vücut hareketlerini kontrol etmekte zorlanırlar, kasların kasılmasında yetersizlik mevcuttur.
Ataksik Tip
Denge kaybı ataksinin ayırt edici özelliğidir. Çocuk yürümeye başlamadan önce ilk belirti kas gevşekliğidir. Yürümeye başlayınca ataksi daha da belirginleşir. Hareketlerde koordinasyon (iskelet kasları ile merkezi sinir sisteminin amaca yönelik hareket amacıyla birbiriyle uyum içinde çalışması) bozukluğu mevcuttur. Dismetri dediğimiz bir objeye yaklaşırken istemsiz hareketler görülür.
Hipotonik tip
Kasta normal ve yeterli kasılma ve gevşeme yoktur. İstemsiz hareket görülmez. Yetersiz kas tonusu ve germe refleksiyle ile kendini gösterir. Sp'nin ender görülen tipidir. Zayıf baş kontrolü, eklem hipermobilitesi (aşırı hareketli) mevcuttur.
SP Hastalığı ve Fizik Tedavi
Neden erken dönemde fizyoterapiye başlanmalıdır?
- Doğru pozisyonlama ve doğru temas - Beyin plastisitesi (beynin bağlantılarını düzenleme yada yeni bağlantılar kurma yetisidir.) - Motor öğrenmenin daha etkin oluşması - Hızlı öğrenme yeteneğini kullanarak normal fonksiyonel hareketin kazandırılması - Ailenin bebeğin durumuna erken adaptasyonu - İleride oluşabilecek duyu-algı-motor sisteme ait geriliklerin ve kas iskelet sistemine ait bozuklukların en aza indirilmesi
Riskli bebekler
Düşük doğum ağırlığı (1500 gr altında) ve 32 haftanın altında doğan bebekler.
Sp Hastalığında Fizik Tedavinin Amacı Nedir?
- Çocuğun motor ve duyusal reaksiyonlarının mümkün olan en normal hale gelmesini sağlamak - Normal hareket hissini arttırmak - Postural kontrolü geliştirmek - Var olan hareketin kalitesini arttırmak - Çocuğun fonksiyonel hareketleri günlük yaşamı içinde kullanmasını sağlamak - Yürümeyi hızlandırmak,dayanıklılığı dengeyi geliştirmek
Sp Hastalığında Fizik Tedavi Uygulama Prensipleri
Hareketler günlük yaşam aktivitelerine uygun olarak yapılmalıdır.
Uygulamalar çocuğun yaşı kas tonusu gövde tonusu ve kontrolü, tipi ve ekstremite dağılımına göre seçilip uygulanmalıdır
Motivasyon çeşitlilik çocuğun yapılan aktiviteleri fonksiyonellik içinde öğrenmesi yaptığı hareketleri sevmesi,tekrarlarla yeni hareket deneyimi kazanması önemlidir.
Çocuklar uygulamalar sırasında pasifleştirmeden kaçınılmalı,aktif olmaları sağlanmalıdır. Fizyoterapist çocuğun harekete katılımını beklemeli hazır olmadığı harekete zorlanmamalıdır.
Motor becerinin kalitesi için postural kontrol gereklidir. Çocuklarda postural kontrol geliştirildiğinde motor becerilerde de artış oluyor..
Motor beceriler yanında fizyoterapi programı kapsamında kavrama bırakma için aktiviteler, el göz koordinasyonunun geliştirilmesi, dokunma ve vücut farkındalığının uyarılması, denge sisteminin geliştirilmesi de ele alınmalıdır.
Sp Hastalığında Genel Fizyoterapi Yaklaşımları;
Pozisyonlama ve fonksiyonel aktiviteler, çocuğun etkilenime göre egzersiz programı, özel el tutuşları görsel işitsel uyaranlar, kas kuvvetlendirme, germe, soğuk sıcak uygulamalar, elektrik stimülasyonu,biofeedback, basınç splintleri, ortez uygulamaları
Sp Hastalığı ve Aile Eğitimi
Sp Hastası (Serebral Palsi) Çocuğu Olan Aileler;
- Ailenin çocuğu pasifleştirmemesi hatırlatılmalıdır. - Ailenin de aceleci davranmaması ve çocuğa hareketler sırasında zaman tanıması öğretilmelidir. - Ailelerin hareketleri günlük yaşamda fonksiyonel aktiviteler içerisinde uygulatarak çocuğa deneyim kazandırmaları öğretilmelidir. - Pozisyonlama ve tutuş tekniklerinin doğru uygulanması için aile eğitimi ön plandadır, aile önerilen pozisyonların herbirinin hedefini anlamalıdır.
