Kekemelik Ne Zaman Geçer, Ne Zaman Tedavi Gerekir?

Kekemelik Ne Zaman Geçer, Ne Zaman Tedavi Gerekir?

Kekemelik ne zaman geçer sorusunun tek bir yanıtı yoktur: okul öncesi dönemde başlayan kekemeliklerin önemli bir kısmı kendiliğinden azalır, bir kısmı ise sürer. Hangi çocukta geçeceği önceden kesin bilinemediği için "bekleyelim" kararı süreye, belirtilerin türüne ve aile öyküsüne bakılarak verilmelidir. Kaygı varsa değerlendirme için belli bir sürenin dolmasını beklemek gerekmez.

Gelişimsel akıcısızlık ile kekemelik arasındaki fark nedir?

2 ile 5 yaş arasında çocukların dili çok hızlı gelişir. Söylemek istedikleri, sözcükleri bulma ve dizme hızlarının önüne geçtiğinde "ben, ben, ben de gelcem" gibi tekrarlar, "ııı, şey" gibi dolgu sesleri ve cümleyi yarıda değiştirmeler sık görülür. Bu tür akıcısızlıklar gevşek, zahmetsizdir ve çocuk genellikle farkına bile varmaz.

Kekemelikte ise tablo biraz farklıdır. Tekrarlar sözcüğün tamamında değil sesin ya da hecenin kendisinde olur ("ka-ka-ka-kalem"), sesler uzatılır ("mmmmama"), çocuk bazen hiç ses çıkaramadan takılır kalır. Bu takılmalara göz kırpma, baş sallama, yüzde gerilme gibi zorlanma belirtileri eşlik edebilir. Akıcılığın ve akıcısızlık türlerinin ayrıntılı anlatımı için [akıcılık nedir](/yazilar/akicilik-nedir) yazımıza bakabilirsiniz.

Kekemelik kendiliğinden geçer mi?

Çocukluk kekemeliğinde kendiliğinden düzelme sık görülür ve çoğunlukla başlangıçtan sonraki ilk aylarda ortaya çıkar. Kekemelik uzun süre devam ettikçe kendiliğinden düzelme ihtimali azalır. Bu nedenle "nasılsa geçer" düşüncesiyle yıllarca beklemek doğru değildir.

Araştırmalarda kekemeliğin sürme ihtimalini artıran bazı etkenler öne çıkar:

• Ailede kekemeliği yetişkinlikte de süren birinin bulunması
• Kekemeliğin başlamasının üzerinden uzun zaman geçmiş olması
• Kekemeliğin daha ileri bir yaşta başlaması
• Erkek çocuk olmak (erkek çocuklarda kekemeliğin sürmesi daha sık görülür)
• Kekemeliğe eşlik eden başka konuşma ya da dil gecikmelerinin olması

Bu etkenlerden birinin bulunması kekemeliğin kesinlikle süreceği anlamına gelmez; yalnızca daha yakından izlemek ve erken değerlendirmek için bir işarettir.

Kekemelik ne zaman geçmez, ne zaman ciddiye alınmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemek yerine bir dil ve konuşma terapistine başvurmak gerekir:

• Takılmalar birkaç aydır azalmadan sürüyorsa ya da giderek artıyorsa
• Ses ve hece tekrarları, uzatmalar ve bloklar sıklaşmışsa
• Konuşurken yüzde, boyunda gerginlik ya da vücut hareketleri eşlik ediyorsa
• Çocuk takıldığını fark edip "söyleyemiyorum" diyor, üzülüyor ya da konuşmaktan kaçınıyorsa
• Belirli sözcükleri söylememek için başka sözcükler seçiyorsa
• Ailede kekemelik öyküsü varsa
• Anne baba olarak kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Okul çağındaki bir çocukta ya da ergende kekemelik varsa değerlendirme her zaman önerilir. Bu yaşlarda kekemelik kendiliğinden düzelmekten çok, duygusal yükü ve kaçınma davranışlarıyla birlikte yerleşme eğilimindedir.

Kekemelik tedavisinde yaşa göre hangi yaklaşımlar kullanılır?

Kekemelik tedavisi "tek bir yöntem" değildir. Dil ve konuşma terapisti, çocuğun yaşına, kekemeliğin şiddetine ve ailenin koşullarına göre yol haritası çizer.

Okul öncesi dönemde terapinin merkezinde çoğunlukla aile yer alır. Avustralya'da geliştirilen Lidcombe Programı, okul öncesi çocuklar için araştırılmış ve anne babanın terapist rehberliğinde günlük konuşma sırasında uyguladığı bir yaklaşımdır. Aile, akıcı konuşmayı sıcak bir dille fark eder ve kekemeliğin şiddetini her gün basit bir ölçekle not eder. Bazı çocuklarda ise ebeveyn-çocuk etkileşimini düzenlemeye dayanan yaklaşımlar tercih edilir.

Okul çağında terapi, akıcı konuşmayı kolaylaştıran teknikleri (yumuşak başlangıç, konuşma hızını ayarlama gibi) ve takılma anında gerginliği azaltmaya yönelik çalışmaları birleştirir. Bunun yanında çocuğun kekemelikle ilgili duyguları, sınıfta söz alma, sesli okuma ve akran ilişkileri de ele alınır.

Ergenlik ve yetişkinlikte hedef çoğu zaman "hiç takılmamak" değil, kişinin konuşmayı kendi kontrolünde hissetmesi, kaçınma davranışlarını azaltması ve istediği ortamda konuşabilmesidir. Duyarsızlaştırma çalışmaları ve konuşmayı düzenleme teknikleri birlikte kullanılır.

Kekemelik değerlendirmesinde neler yapılır?

Değerlendirme, "tedavi gerekir mi?" sorusunun yanıtını veren adımdır. Dil ve konuşma terapisti önce aileden kekemeliğin ne zaman başladığını, nasıl seyrettiğini ve ailede benzer bir öykü olup olmadığını dinler. Ardından çocuğun oyun sırasındaki kendiliğinden konuşmasını, gerekiyorsa okumasını inceler; takılmaların türünü, sıklığını ve bunlara eşlik eden zorlanma belirtilerini not eder. Çocuğun dil gelişimi ve konuşma sesleri de birlikte ele alınır. Sonunda aileye ya belirli aralıklarla izleme ya da terapiye başlama önerisi, gerekçeleriyle birlikte sunulur.

Terapiye başlarken aileler nelere dikkat etmeli?

• Terapiyi yalnızca seans saatinden ibaret görmeyin. Kekemelik terapisinde evde yapılan günlük uygulama belirleyicidir.
• "Hemen geçecek" beklentisine karşı dikkatli olun. Kekemelik terapisi sabır isteyen, dönemsel iniş çıkışların olabildiği bir süreçtir.
• Kekemeliği "kesin tedavi ettiğini" vaat eden yöntemlere ve ürünlere temkinle yaklaşın. Güvenilir bir uzman gerçekçi hedefler koyar.
• Değerlendirmede evde ve okulda çekilmiş kısa konuşma kayıtlarını paylaşmak, terapistin çocuğun gerçek konuşmasını görmesini kolaylaştırır.

Terapinin genel çerçevesi için [dil ve konuşma terapisi nedir](/yazilar/dil-ve-konusma-terapisi-nedir) yazımızı okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kekemelik için kaç ay beklenmeli?

Kesin bir süre yoktur. Takılmalar birkaç aydır sürüyor ve azalmıyorsa, zorlanma ya da kaçınma belirtileri varsa veya ailede kekemelik öyküsü bulunuyorsa süre beklemeden değerlendirme yapılmalıdır. Değerlendirme, izlemenin mi yoksa terapinin mi uygun olduğunu netleştirir.

Kekemelik tamamen geçer mi?

Okul öncesi dönemde başlayan kekemeliklerin bir kısmı tamamen geçer. Daha geç yaşlarda sürmüş bir kekemelikte ise amaç genellikle akıcılığı artırmak ve kişinin konuşmayı rahatça kontrol edebilmesini sağlamaktır. Hiçbir güvenilir uzman kesin sonuç vaat etmez.

Kekemelik psikolojik midir?

Kekemelik bugün, konuşmanın beyinde planlanması ve yürütülmesiyle ilgili gelişimsel bir durum olarak kabul edilir ve genetik yatkınlığın rol oynadığı bilinmektedir. Stres ve heyecan kekemeliği artırabilir, ancak kekemeliğin tek nedeni değildir. Yine de kekemeliğin yarattığı kaygı ve utanç, terapide mutlaka ele alınır.

Kekemelik için hangi uzmana gidilir?

Kekemeliğin değerlendirilmesi ve terapisi dil ve konuşma terapistinin alanıdır. Eşlik eden yoğun kaygı ya da başka gelişimsel konular varsa terapist, çocuk ve ergen psikiyatrisi gibi diğer uzmanlarla iş birliği önerebilir.

Kekemelik okulda nasıl desteklenir?

Öğretmenin çocuğun sözünü tamamlamaması, sabırla beklemesi ve sesli okuma gibi durumlarda çocukla önceden konuşup uygun düzenleme yapması çok yardımcıdır. Özel eğitim desteği gerekip gerekmediğine ilişkin süreç RAM değerlendirmesiyle yürür; hangi desteğin uygun olduğunu bu değerlendirme belirler.

Doğru zamanı birlikte belirleyelim

Kekemelik ne zaman geçer diye tek başına beklemek yerine bir uzmanla durumu değerlendirmek, hem ailenin kaygısını azaltır hem de gerekiyorsa terapiye zamanında başlamayı sağlar. YeniGün olarak 2006'dan bu yana Bursa Osmangazi Akpınar'da çocuklara ve ailelere değerlendirme ve rehberlik desteği veriyoruz. Kekemelikle ilgili sorularınız için [iletişim sayfamızdan](/iletisim) bize ulaşabilirsiniz.