Duyu Bütünleme Nedir?
Duyularımız dış dünyadan ve vücudumuzun içinden aldığımız bilgiler olup, beynimizde işlemlenerek doğru fiziksel hareketi çıkarmamız için bize yol gösterici olmaktadır. Dokunma, işitme, görme, tat, koku duyusu gibi dış dünyadan bilgi almamızı sağlayan duyularımızın yanı sıra, az bilinen ve bizleri vücudumuzun içinden haberdar eden proprioseptif ve vestibüler duyularımız da bulunmaktadır. Duyu bütünleme bu duyularımızın alınması, organize edilmesi ve uygun yanıtın oluşturulması aşamalarını içermektedir. Duyu bütünleme sayesinde çocuklar gelişimlerini zamanında ve eksiksiz tamamlamış olabilmektedir.
Duyu Bütünleme Problemleri Nelerdir?
Duyu bütünleme duyunun algılanması, modüle edilmesi(ayarlanması), diskriminasyonu(ayırt edilip algılanması) bu bilgilerle praxis(motor planlama yapılması),motor beceri oluşturması aşamalarından oluşmaktadır. Bu basamaklardan bir veya birkaçında sorun olması duyu bütünleme problemlerine neden olmaktadır.
Çocuğun duyu bütünlemenin modülasyon kısmı ile ilgili zorlukları olduğu zaman davranışsal olarak iki uçta tepkileri olabilmektedir;
- Sese hassasiyet / yüksek sesten hoşlanma · Dokunmaya hassasiyet / her yere dokunma isteği · Kokulara hassasiyet / her şeyi koklama isteği, kötü kokulardan hoşlanma · Yer çekimi emniyetsizliği (kişinin hareket duyusundan rahatsız olması) / sürekli hareket halinde olma isteği · Proprioseptif duyu arayışı sonucunda ise çocuklar eşyaları sıkma, çekme, asılma yada vurma gibi davranış problemleri gösterebilmektedir.
Çocuğun duyu bütünlemenin diskriminasyon kısmı ile ilgili zorlukları olduğu zaman;
- Duyusal girdilerin farklılıklarını ayırt etmede zorluk · Vücut farkındalığı zayıflığı · El becerilerinde zayıflıklar · Vücudunun mekana göre konumunu ayarlamakta zorluklar · Ağızla ilgili becerilerde zorluklar (oromotor güçlükler) · Hareketler sırasında vücudunu doğru pozisyonda kullanma zorlukları · Hareketin zamanlamasıyla ilgili güçlükler · Hareket sırasında uygulanan kuvveti doğru ayarlayamama gibi problemler görülebilmektedir.
Çocuğun duyu bütünlemenin praxis kısmı ile ilgili zorlukları olduğu zaman;
- Hareketleri planlama ve doğru sırayla gerçekleştirmekte güçlükler · Eşyaları doğru şekilde ve pozisyonda kullanamama · Hareketleri otomatikleşerek akıcı bir şekilde yapamama gibi problemler görülebilmektedir.
Çocuğun duyu bütünlemenin motor beceri kısmında zorlukları olduğu zaman
- Hareketi açığa çıkarırken vücudunun tüm kısımlarını uyumlu ve koordineli bir biçimde kullanamama güçlükleri olabilmektedir.
Duyu Bütünleme Problemlerinin Günlük Yaşama Etkisi Nelerdir?
Çocuğunuzda duyu bütünleme problemleri olduğu zaman günlük yaşamında karşılaşabileceğiniz zorluklar şunlardır.
- Yemeklerin tat ve dokularından dolayı öğürme, aşırı yemek seçme · Giysilerin dokularından rahatsız olma · Katı kurallarının olması boya, hamur, kum gibi farklı dokulara dokunmaktan kaçınma · Seslere hassasiyeti olması, sesle birlikte irkilme, korkma, kulaklarını kapatma · Tırnakları kesilirken, dişleri fırçalanırken rahatsız olma · Kalabalık ortamlardan, karışık ve düzensiz alanlardan rahatsızlık duyma · Sürekli hareket halinde olma isteği · Sakarlıklar, sık takılıp düşme · Dikkat eksikliği · Karmaşık olmayan hareketleri taklit ederken, yeni bir beceriyi öğrenirken zorluklar · El becerileri gerektiren durumlarda ellerini doğru pozisyonda kullanamama · Düğme kapatma, fermuar geçirme, bağcık bağlama gibi becerilerde zorlanma · Oyunlar sırasında el göz koordinasyonu gerektiren top yakalama, hedefe top atma gibi durumlarda güçlükler · Ağız farkındalığının zayıf olmasına bağlı olarak salya problemleri, pipet kullanımı, üfleme gibi ağız becerilerinde zorluklar · Klozete oturmak, salıncakta sallanmak gibi ayaklarının yerden kesildiği durumlarda endişeli olma · Kalem kullanırken yanlış pozisyonda kavrama, doğru basıncı uygulamama · Yönleri karıştırma, vücudunu pozisyonlamada zorluklar · Uyku problemleri · Sakinleşebilme zorlukları, öfke nöbetleri · Göz teması kurma zorluğu · Derinlik algısı ile ilgili güçlükler · Çabuk yorulma · Otururken ve ayakta dururken dik durabilmekte güçlükler · Birkaç aşamadan oluşan aktiviteleri yaparken basamaklarını karıştırma · Birden fazla yönergeyi anlamada ve uygulamada zorluklar
Duyu Bütünleme Problemleri Kimlerde Görülür?
Duyu bütünleme problemleri otizm, down sendromu, serebral palsi, genetik sendrom, epilepsi tanısı alan kişilerde görülebildiği gibi hiçbir engeli olamayan kişilerde de görülebilmektedir. Ayrıca prematüre doğan bebeklerde ve nörolojik riskli bebeklerde de görülebilmektedir.
Duyu Bütünleme Problemleri Nasıl Tespit Edilir?
Duyu bütünleme zorlukları ergoterapistler tarafından standartize testlerle, aileden alınan detaylı hikaye ve klinik gözlemle değerlendirilmektedir. çocuğun duyusal profiline yönelik duyu bütünleme terapisi planlanmakta ve uygulanmaktadır.
Çocuğunuzda Duyu Bütünleme Problemleri Tespit Edildikten Sonra Nasıl Bir Yol İzlenir?
Duyu bütünleme problemleri olan çocuklarda değerlendirme sonuçlarına yönelik ergoterapistler tarafından bireysel müdahale planı oluşturularak kişinin ihtiyacına yönelik aktivitelerle duyu bütünleme terapisi uygulanmaktadır. Aile çocuğun bireysel farklılıkları hakkında bilinçlendirilerek evde ve okulda düzenlemeler planlanmaktadır. Terapi sonrasında çocukların duyu bütünleme problemleri aşılmaktadır.
Duyu bütünleme terapisi çocukların bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimini destekleyerek, günlük yaşam aktivitelerini bağımsız bir şekilde gerçekleştirmelerini ve yaşıtlarıyla birlikte olan aktivitelere aktif katılımlarını sağlamaktadır.
