Brakial Pleksus Nedir?
Brakial pleksus koltuk altında yer alan kol omuz ön kol ve elin hareket ve duyu iletimini sağlayan geniş bir sinir ağıdır.Doğum sırasında çeşitli sebeplerle zedelenmesi sonucu Obstetrik brakial pleksus zedelenmesi adını alır.Görülme sıklığına bakacak olursak 1000 doğumda 0.5-5.1 diyebiliriz.
Brakial pleksus yaralanması doğum sırasında veya öncesinde hatta bazı durumlarda doğumdan sonraki erken süreçte doğuma bağlı olmayan sebeplerle de görülebilir.Bu sebeplere aşağıdaki şekilde sırayabiliriz.
- Doğum kilosunun 4 kilodan fazla olması - Zorlu doğum süreci - Omuz distosisi (omuz takılması) - Makat gelişli doğumda boynun ve gövdenin yana aşırı eğilmesi - Pelvise göre iri ve kafası büyük bebekler - Baştan gelen doğumda omuzların dışarı çıkışı sırasında başın ve boynun aşırı yana eğilmesi - Önceki hamilelikte Brakial Pleksus hikayesi - Anne kaynaklı risk faktörleri(yaşının 35 yaşından fazla olması,obezite,diyabet hastalığına sahip olması gibi...)
Brakial Pleksus zedelenmesinin en yaygın görülen yaralanma mekanizması doğum esnasında boynun aşırı çekilmesine bağlı olarak boyun sinir köklerinin tamamen kopması,yırtılmasına sebebiyet vermesiyle ortaya çıkmaktadır.
Brakial Pleksus Zedelenmesi Nasıl Fark Edilir?
- Etkilenen elin yumruk yapılamaması,parmak uzatılınca kavranamaması - Bebeğin her iki kolunu eşit hareket ettirememesi - Başın etkilenmemiş tarafa çevrili tutulması(boyun kaslarında etkilenme ve tortikollis riski) - Etkilenilen kol kaslarında diğerine oranla yumuşaklık - Etkilenen kolda şişlik ve renk değişikliği - Ağrı ve hassasiyet - Kıyafetlerini giydirirken zedelenen kolun giydirilmesinde zorluk
Brakial Pleksus Zedelenmesinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
Doğumdan hemen sonra teşhis konulabilen durumlarda kolu; sinirde ve dokularda oluşabilecek kanama ve ödem için 1-2 hafta dinlendirmek gerekir. İlk 2 hafta;
- Hiçbir şekilde eklem hareketi yapılmaz - Ailenin duruma adaptasyonu ve eğitimi sağlanır - Bebek yüzüstü ve o taraf üzerine yatırılmamalıdır - Masaj yapılmalıdır.(Özellikle duyusal reseptörleri uyarması sebebiyle)
İlk 2 hafta zedelenen kolun hatalı hareketini azaltarak sinirin daha az zedelenmesi hedeflenir.Bunun için;
- Zedelenen kol karın hizasında pozisyonlanmalıdır - Bebek hareket ettirilirken koltuk altından tutulmalıdır - Zedelenen kolun düşmesini önlemeli gerekirse kıyafetine iğnelenmelidir.
2 haftadan sonra geniş bir fizyoterapi değerlendirmesiyle egzersiz uygulamalarına başlanmalıdır.Ayrıca ilk 3 hafta kol 90 dereceden fazla kaldırılmamalıdır.
Brakial Pleksus Egzersizleri ile Ne Amaclanır?
- Eklem hareket açıklığını devamının sağlanması ve sertliklerin önlenmesi - Kol ve elin fonksiyonel kullanımının sağlanması - Kasların zayıflaması ve uzun süreli hareketsizliğine bağlı kaslarda oluşabilecek bozuklukların önlenmesi - Bebeğin motor gelişim geriliklerinin önlenmesi - Omuz çıkıkları ve kas yaralanmalarını önleyecek pozisyonların sağlanması
Brakial Pleksus Zedelenmesinde Fizyoterapi Uygulamaları Nelerdir?
- Kuvvetlendirme egzersizleri - Normal eklem hareket açıklığı egzersizleri - Germe egzersizleri - Klasik masaj - Elektroterapi uygulamaları - Ortezleme - Duyu Bütünleme - Kinezyolojik Bantlama - (CIMT)Kısıtlayıcı Zorunlu Hareket Tedavisi (Bu yöntemler hastaların sağlam kollarının kısıtlanmasıyla,etkilenmiş kollarını kullanmaya zorlayarak,öğrenilmiş kullanmamanın ve gelişimsel yok saymanın üstesinden gelme amaçlanır
Brakial Pleksus Vakalarında Ailelere Öneriler
- Bebeğin kıyafetleri giydirilirken etkilenen kol önce giydirilir,sağlam koldan sonra çıkarılır.Kollardan çekilerek kaldırılmamalıdır. - Duyu girdisi ve kol farkındalığını artırmak için egzersiz öncesi masaj yapılmalıdır - Brakial Pleksus zedelenmesi olan çocukların çoğu başını tutulan tarafa çevirmekte zorlanır.Tortikollise ve başın bir tarafının düzleşmesine yol açabilir.Bu yüzden aileye çocuk uyurken başının doğru pozisyonlanması önerilir - Çocuk yatırılırken etkilenen kol altında kalmayacak ve yana doğru açılmayacak şekilde pozisyonlanmalıdır.
Brakial Pleksus İçin Cerrahi Ne Zaman Uygulanır?
Bazı araştırmalara göre Brakial Pleksus zedelenmesine sahip bebeklerin %90-95 i ilk 3-6 ayda fizik tedavi ile iyileşir.4-6 ayda iyileşmenin görülmediği vakalarda %33'dür. Bazı araştırmalara göre de etkilenme durumundan dolayı 6.(mendil testi) ve 9.(kurabiye testi) aylarda yapılan testleri geçemeyen çocuklar için de ameliyat gerekli olabilir.Genellikle 2 yaşından sonra tendon transferleri tercih edilir.
